Cechowanie a próby srebra i próby złota – symbole jakości i klasy biżuterii

Czym się różni próba od cechy? Dlaczego te oznaczenia są bardzo istotne? Czy każda biżuteria musi być cechowana? Co to jest imiennik? Jak się w tym połapać!? Przyjrzyjmy się podstawowym pojęciom związanym z oznaczaniem biżuterii z metali szlachetnych…

Biżuterię od wieków tworzy się z metali szlachetnych.
Dlaczego ten fakt spowodował wprowadzenie znaków i cech probierczych?

Biżuteria to taka część ludzkiej garderoby, która ma szczególny wyraz i piękno. Ma w sobie coś magicznego, bo człowiek przywiązywał do niej wagę od najdawniejszych czasów. Ozdoby pełniły różną rolę, m. in. określały zamożność czy klasę społeczną ich właścicieli przez to, z jakiego kruszcu zostały wykonane lub jak cenne kamienie szlachetne zawierały w sobie.

Ludziom nigdy nie wystarczało to, że biżuteria po prostu pięknie ozdabia.
Pożądali szlachetności i wysokiej jakości materiałów, z których była zrobiona,
by spełniła także rolę nobilitacji społecznej oraz lokaty kapitału.

Biżuteria z metali szlachetnych jak złoto i srebro oraz z drogocennymi kamieniami była i jest posagiem i zabezpieczeniem majątkowym wielu kobiet – pod warunkiem, że naprawdę jest wykonana ze szlachetnego kruszcu lub zawiera prawdziwe, szlachetne kamienie.

Zatem zależy nam (jako konsumentom) na tym, by nasze dodatki jubilerskie były szlachetne, szczególnie gdy za nie dużo płacimy. Chcemy wiedzieć, czy wydajemy pieniądze za prawdziwe srebro lub złoto czy za jego podróbkę. Z tego samego powodu Twoi klienci (jeśli tworzysz i sprzedajesz biżuterię) będą chcieli upewnić się, czy nie kupią „kota w worku”.
Pragniesz, by Twoje dzieła i marka cieszyły się dobrą opinią. Dlatego musisz zadbać o stosowanie przepisów polskiego prawa probierczego, by nie narazić się na kłopoty
i budować zaufanie odbiorców Twoich wyrobów (O obowiązkach probierczych w Polsce przeczytaj w artykule: „Urząd probierczy, cechowanie, probiernictwo w Polsce – wyjaśniamy terminy i przepisy, by się z nimi oswoić”.
Zadowolenie klienta jest sprawą bardzo istotną dla każdej firmy jubilerskiej czy Ciebie jako twórcy biżuterii handmade, ponieważ m. in. to buduje Twoją pozycję na rynku, wiarygodność w oczach klienta i owocuje dobrymi opiniami i poleceniami.

silvexcraft

Co to są metale szlachetne?

Polskie Prawo probiercze nadaje cechę szlachetności metalom takim jak:

  • platyna
  • pallad
  • złoto
  • srebro

Metale z grupy platynowców:

  • iryd
  • osm
  • rod
  • ruten

Metale szlachetne mogą być w stanie czystym lub w stopach z innymi metalami. Są wysoce odporne chemicznie, czyli prawie nie korodują, bo w nikłym stopniu wchodzą w reakcje z innymi pierwiastkami. Cechują się dużą gęstością i topnieją w wysokich temperaturach. Mają gładką powierzchnię, połyskują, a złoto i srebro są dobrze kowalne i plastyczne. Z tego powodu metale szlachetne są tak chętnie wykorzystywane w jubilerstwie.
Warto tu dodać, że choć srebro jest metalem szlachetnym, wchodzi nieco w reakcje ze związkami siarki, znajdującymi się w zanieczyszczonym powietrzu i pocie, a wtedy z czasem pokrywa się nalotem, zmieniając barwę na żółtą, brązową lub czarną. Z tego powodu warto zadbać o srebrną biżuterię. Dowiedz się, jak ją pielęgnować, czytając artykuł „Jak dbać o srebrną biżuterię?

Stopy metali szlachetnych a próby

W produkcji biżuterii raczej nie stosuje się metali szlachetnych (zwłaszcza srebra i złota) w czystej postaci, ponieważ są one materiałami zbyt miękkimi, by tworzyć z nich wystarczająco trwałą biżuterię. Byłaby ona bardzo podatna na odkształcenia i zarysowania. Z tego powodu tworzy się ją ze stopów metali szlachetnych z domieszkami innych metali.

Co to jest stop?

Pojęcie stopu jest kluczowe dla wyjaśnienia czym jest próba, np. srebra lub złota.
Stop metalu jest to substancja, składająca się z minimum 2 pierwiastków chemicznych, z których przynajmniej jeden (przeważający ilościowo) jest metalem (metal podstawowy). Zazwyczaj jest to połączenie 2 lub więcej metali
z pierwiastkami niemetalicznymi (dodatkami stopowymi). Dzięki dodatkom uzyskuje się pożądane właściwości stopu jak wytrzymałość, twardość, dobra skrawalność czy kolor. Wśród składników stopu są też niewielkie ilości domieszek – substancji pochodzących z procesów metalurgicznych (traktowanych jako zanieczyszczenia).
Stopy otrzymuje się najczęściej (określając to w skrócie) przez łączenie ze sobą składników w stanie ciekłym poprzez podgrzewanie do temperatury topnienia. Po schłodzeniu uzyskuje się jednorodną substancję.

Zatem co to jest próba?

Próba metalu to ilość metalu podstawowego w stosunku do pozostałych składników stopu.

Przykładowo próba srebra 925 oznacza, że na 1000 g stopu
przypada 925 g czystego srebra.
Inaczej mówiąc: stop zawiera 92,5% czystego srebra.

Dla oznaczenia ilości czystego złota w stopie stosuje się też system karatowy. Przyjęto w nim, że czyste złoto ma 24 karaty, więc np. złoto 14 K to 14/24 czystego złota, a 12 K to 12/24 czystego złota.

Obowiązujące w Polsce oznaczenia prób srebra i złota (do cechowania złota ustawodawca przyjął oznaczenie próby cyframi od 0 do 6):

Próby srebra:

999 – 0,999

925 – 0,925

875 – 0,875

830 – 0,830

800 – 0,800

Próby złota:

0 – 999 (0,999 24 K)

1 – 960 (0,960 23K)

2 – 750 (0,750 18 K)

3 – 585 (0,585 14 K)

4 – 500 (0,500 12 K)

5 – 375 (0,375 9 K)

6 – 333 (0,333 8 K)

Pogrubione oznaczenia prób to najpopularniejsze próby srebra i złota stosowane do tworzenia biżuterii.

Czysty metal określa się próbą 999 (0,999) – chociaż powinno się oznaczać go próbą 1000 (skoro to czysty metal), ale przyjmuje się, że w żadnym procesie technologicznym nie jest możliwe otrzymanie całkowicie czystego metalu, więc asekuracyjnie pozostawia się 0,001 na nieuniknione i niemające znaczenia domieszki.

Dodatki stopowe do srebra i złota

Stosowane w Polsce dodatki stopowe do srebra i złota:

Dla srebra:

  • miedź, kadm, cynk,

Najpopularniejsze stopy srebra zawierają miedź.

Dla złota:

  • srebro, pallad, miedź, nikiel, cynk,
  • platyna

W zależności od proporcji otrzymuje się odpowiednią barwę stopu (złoto białe, różowe, czerwone itp.). Najpopularniejsze stopy są ze srebrem i miedzią.

Srebrny materiał – granulat AG 999

SPRAWDŹ

Oznaczenie srebra i złota znakami probierczymi zamknęło drzwi wielu oszustom

Szlachetne metale mają swoje tańsze wersje imitujące ich wygląd. Te jednak nie mają właściwości ani wartości szlachetnych metali. A w latach, kiedy nie było jeszcze uregulowań prawnych w temacie znakowania biżuterii, taki stan rzeczy napędzał biznes wielu kanciarzom. Przykładem takiego nadużycia jest tombak (stop miedzi
i cynku) sprzedawany jako złoto.
Z powodu nieoznakowanych wyrobów jubilerskich a imitujących metal szlachetny, wielu klientów nieznających się na rzeczy stało się ofiarą oszustw i naciągania.

Próba i cecha wprzągnięte w działalność administracyjną państwa

Wygląd metalu często wprowadza w błąd, dlatego w wielu krajach (w tym Polsce) zadbano o to, by konsumenci nie padali ofiarą oszustw.
W tym celu ustanowiono prawo probiercze oraz powołano jednostki administracji publicznej zwane urzędami probierczymi. Więcej o urzędach probierczych oraz
o obowiązkach probierczych i cechowaniu czytaj w artykule:
Urząd probierczy, cechowanie, probiernictwo w Polsce – wyjaśniamy terminy i przepisy, by się z nimi oswoić”.

Zadaniem urzędów probierczych jest m. in.:

To właśnie te urzędy probiercze znakują = cechują wyroby wizerunkami graficznymi, przypisanymi konkretnej próbie i rodzajowi metalu szlachetnego. Jeśli nie można oznaczyć wyrobu cechą (bo np. na nim jest za mało miejsca lub może on ulec zniszczeniu) – urząd wydaje świadectwo badania. Można się spotkać
z określeniem certyfikat, ale poprawna (ustawowa) nazwa tego dokumentu to świadectwo badania. Jest ono zamiennikiem cechy.

Świadectwo badania jest wydawane w sytuacji kiedy:

  • na Twoim wyrobie biżuteryjnym nie ma miejsca, by go oznaczyć cechą,
  • gdy mógłby ulec zniszczeniu,
  • gdy wyrób zawiera część z metali nieszlachetnych, na których nie można odrębnie umieścić znaku MET, a użycie tych części nie jest technicznie uzasadnione.

Łańcuszek metraż – typu Pancerka,
srebro AG 925

SPRAWDŹ

Państwo na mocy prawa gwarantuje staranność i dokładność badań oraz poprawność oznaczenia cechami probierczymi wyrobów z metali szlachetnych.
O tym, które wyroby muszą być ocechowane przeczytasz w artykule: „Urząd probierczy, cechowanie, probiernictwo w Polsce – wyjaśniamy terminy i przepisy, by się z nimi oswoić”.

Srebrna grzechotka – pamiątka chrztu dziecka,
srebro AG 925

SPRAWDŹ

W tym miejscu wyjaśnimy sobie, czym jest cecha probiercza – najlepiej to zrobić przez porównanie jej z próbą.

Cecha a próba

Tak więc cecha (cecha probiercza) to prawnie chroniony znak urzędu probierczego, który potwierdza rodzaj i zawartość metalu szlachetnego w produkcie oraz urząd dokonujący oznaczenia.

Natomiast próba określa zawartość czystego szlachetnego metalu w stopie. Wg ustawowej definicji jest to „stosunek masy czystego metalu szlachetnego zawartego w stopie do masy stopu wyrażony w częściach tysięcznych” (Art. 3.3 Ustawy).

Urzędy stosują cechy podstawowe, dodatkowe, pomocnicze oraz główną (patrz wyżej na grafikę polskich cech):

Cecha podstawowa określa rodzaj metalu szlachetnego, jego próbę
i urząd probierczy, który cechował.

Cecha dodatkowa określa tylko rodzaj metalu szlachetnego.
Jest stosowana łącznie z cechą podstawową w przypadku, gdy wyrób jest wykonany z kilku części tego samego lub innego metalu szlachetnego.

Cecha pomocnicza potwierdza ważność wcześniej umieszczonych polskich cech.

Cecha główna
określa surowce, półfabrykaty
i złom. Stosowana jest łącznie
z cechą dodatkową dla danego rodzaju metalu i oznaczeniem cyfrowym próby.

Dany wyrób jubilerski przypisuje się danej próbie wtedy, gdy zawartość metalu szlachetnego nie jest mniejsza od ustalonej dla danej próby.

Przykładowo: Jeśli w badaniu okaże się, że produkt ma próbę np. 923 – to zostanie oznakowany cechą z próbą 875.

Jeśli badany wyrób zawiera części z tego samego metalu szlachetnego, ale o różnych próbach – znakuje się go cechą odpowiadającą najniższej stwierdzonej próbie w tym wyrobie.

Ale zanim zgłosisz swoją biżuterię do urzędowego oznaczenia, najpierw musisz mieć swój znak imienny (imiennik)…, ale o tym już w filmie „Czy twórca biżuterii musi znakować cechą i próbą swoją biżuterię? i artykule: „Urząd probierczy, cechowanie, probiernictwo w Polsce – wyjaśniamy terminy i przepisy, by się z nimi oswoić”.